Jeśli chcesz schłodzić whisky, lód działa kilka razy mocniej niż kamienie do whisky, bo topniejąc pochłania bardzo dużo ciepła. Żeby przy tym jak najmniej rozwodnić alkohol, wybierz jedną dużą, pełną kostkę zamiast kilku małych. Kamienie nadają się dla tych, którzy chcą tylko lekko obniżyć temperaturę bez dodawania wody.
Kostka kontra kamienie: prosty rachunek
Wszystko sprowadza się do jednej liczby. Aby stopić 1 g lodu, trzeba dostarczyć około 334 dżuli ciepła. To tzw. ciepło topnienia i jest ono ogromne w porównaniu z tym, ile ciepła przyjmuje kamień, który po prostu się nagrzewa.
| Kamienie do whisky | Kostka lodu | |
|---|---|---|
| Założenie | 3 kamienie ze steatytu, razem ok. 70 g, prosto z zamrażarki (−18 °C) | 1 kostka Square Gourmet, 24 g |
| Jak odbiera ciepło | nagrzewa się, ok. 0,8–1 J na gram i stopień | topi się, ok. 334 J na gram |
| Ile ciepła odbierze | ok. 1,9 kJ, nagrzewając się do 10 °C | ok. 8 kJ, gdy stopi się w całości |
Dla kamieni przyjęliśmy górną wartość ciepła właściwego, czyli wariant dla nich najkorzystniejszy. Mimo to jedna kostka lodu może odebrać około cztery razy więcej ciepła niż trzy kamienie. Wystarczy, że stopi się jej trzecia część, a już przebije cały zestaw kamieni. To uproszczony rachunek, bez szklanki i ciepła z otoczenia, ale proporcje się nie zmienią.
Ile wody trafi przy tym do whisky? Żeby schłodzić 50 ml whisky o około 12 °C, wystarczy stopić około 6–7 g lodu. Reszta kostki zostaje w szklance i dalej chłodzi.
Kilka kropli wody to nie błąd
Wielu znawców dodaje do whisky kilka kropli wody, żeby otworzyć aromat. Ma to podstawy naukowe. Björn Karlsson i Ran Friedman z Uniwersytetu Linneusza w Szwecji opisali w 2017 roku w czasopiśmie „Scientific Reports” symulacje komputerowe mieszaniny wody i etanolu z gwajakolem, związkiem odpowiadającym za dymne nuty whisky. Wynik: w mieszaninach zawierających do ok. 45% obj. alkoholu gwajakol gromadzi się głównie przy powierzchni cieczy, skąd łatwiej trafia do nosa. Przy 59% obj. i więcej etanol wciąga go w głąb cieczy. To wynik symulacji, a nie testu smaku, ale dobrze tłumaczy zwyczaj dolewania wody do whisky beczkowej mocy.
Woda z topniejącej kostki działa podobnie, tylko stopniowo. Pierwsze łyki są mocniejsze, kolejne łagodniejsze i bardziej aromatyczne. Dla jednych to zaleta, dla innych powód, żeby pić whisky bez lodu.
Jaką kostkę wybrać
Liczy się stosunek powierzchni do masy. Im mniej powierzchni na gram lodu, tym wolniej kostka się topi i tym mniej rozwadnia alkohol. Według wymiarów z katalogu Scotsman wygląda to tak:
| Lód | Masa | Powierzchnia na 100 g |
|---|---|---|
| Gourmet Extra Large | 60 g | ok. 155 cm² |
| Gourmet Large | 39 g | ok. 185 cm² |
| Square Gourmet | 24 g | ok. 225 cm² |
| Dice | 10 g | ok. 290 cm² |
| Nugget | ok. 1 g | ok. 640 cm² |
Do whisky najlepiej sprawdzi się jedna duża, pełna kostka: Square Gourmet albo gourmet XL. Kule lodowe mają najmniejszą powierzchnię przy danej objętości ze wszystkich brył, ale wymagają specjalnych foremek lub pras. Ważniejsze od kształtu jest to, żeby lód był przejrzysty i bez pęknięć. Mętny lód łatwiej pęka i szybciej się rozpada. Dlaczego, wyjaśniamy w artykule Dlaczego lód jest mętny.
Kiedy kamienie mają sens
Kamienie są dobre dla kogoś, kto lubi whisky tylko lekko schłodzoną i bez ani kropli dodatkowej wody. Trzeba jednak pamiętać, że schłodzą ją niewiele, a schłodzone wcześniej w zamrażarce mogą dzwonić o szkło i je rysować. W barze kamienie są rzadkością: trudno je myć i przechowywać w ilościach potrzebnych na wieczór.
Pytania i odpowiedzi
Czy lód do whisky to błąd?
Nie. To kwestia gustu. Lód schładza whisky i stopniowo ją rozcieńcza, co łagodzi alkohol i może uwydatnić aromat. Kto chce zachować pełną moc, pije whisky bez lodu albo z kilkoma kroplami wody.
Co lepiej chłodzi whisky: lód czy kamienie?
Lód. Topiąc się, pochłania około 334 J ciepła na każdy gram. Kamienie tylko się nagrzewają i odbierają kilka razy mniej ciepła. Jedna kostka 24 g może odebrać około cztery razy więcej ciepła niż trzy kamienie ze steatytu o masie 70 g.
Jaka kostka lodu do whisky?
Jedna duża, pełna i przejrzysta kostka, np. Square Gourmet 24 g albo gourmet XL 60 g. Ma mało powierzchni w stosunku do masy, więc topi się wolno i mało rozwadnia alkohol.
Dlaczego do whisky dodaje się wodę?
Kilka kropli wody obniża stężenie alkoholu. Badanie opublikowane w „Scientific Reports” w 2017 roku wskazuje, że w rozcieńczonej whisky związki aromatyczne, takie jak gwajakol, częściej znajdują się przy powierzchni, przez co aromat jest łatwiej wyczuwalny.
